Muzyka
Reele, jigi i zespół
Jak odróżnić reel od jiga i hornpipe’a oraz co skrzypce, uilleann pipes i bodhrán wnoszą do wieczoru irlandzkiej muzyki tanecznej.
Wybierz wieczór nad Liffey ↗Szybka odpowiedź
Większość irlandzkich melodii tanecznych to reele, jigi lub hornpipe’y. Reele płyną w równym metrum dwu- lub czteroudarowym, jigi podskakują w grupach po trzy, a hornpipe’y kołyszą z cięższym, punktowanym krokiem. Melodia zwykle pochodzi ze skrzypiec, fletu, tin whistle i uilleann pipes, a bodhrán — ramowy bęben — wyznacza rytm; często dołącza gitara z akordami.
Reel
Reel to melodia, którą najprawdopodobniej usłyszysz jako pierwszą. Zapisany jest w równym metrum dwu- lub czteroudarowym, co nadaje mu gładki, porywający charakter. Forma ta ma szkockie korzenie i dotarła do Irlandii pod koniec XVIII wieku, gdzie rozkwitła i stała się centralną częścią repertuaru. Uczniowie step-dance poznają ją wcześnie jako taniec w miękkich butach, natomiast treble reel przenosi tę samą muzykę do twardych butów.
Jigi i slip jigi
Jigi to melodie podskakujące, w metrum złożonym, gdzie każdy udar dzieli się na trzy. Double jig, w metrum sześć ósemek, jest najczęstszy; slip jig, w metrum dziewięć ósemek, ma kołyszący, trójdzielny swing, który tancerze wykonują w miękkich butach. Po irlandzku jig nazywa się port. Samo słowo prawdopodobnie pochodzi od francuskiego lub włoskiego rdzenia oznaczającego skok, a taniec ten po raz pierwszy zyskał popularność na Wyspach Brytyjskich w XVI wieku.
Hornpipe
Hornpipe ma cięższy, synkopowany swing i tańczy się go w twardych butach, więc to melodia, w której słychać stopy tancerzy równie wyraźnie jak zespół. Jego historia sięga wieków wstecz w Brytanii i Irlandii, a do lat 60. XVIII wieku charakterystyczny rytm hornpipe’a rozwinął się w ramach irlandzkiej tradycji tanecznej. Na céilí możesz usłyszeć także polki i walce, które dopełniają program taneczny obok reeli, jigów i hornpipe’ów.
Skrzypce, flet i whistle
Cztery instrumenty melodyczne dominują w irlandzkiej muzyce tanecznej, a ich historia sięga kilkuset lat: skrzypce, flet, tin whistle i uilleann pipes. Skrzypce przybyły z kontynentalnej Europy, a ich rozpowszechnienie pomogło stworzyć nową klasę mistrzów tańca. Tin whistle jest tak znany, że irlandzkie dzieci w szkole zwykle uczą się jego podstaw, podobnie jak dzieci gdzie indziej uczą się fletu prostego. W zespole te instrumenty melodyczne grają melodię zazwyczaj w ścisłym unisono, podążając za prowadzącym muzykiem i ozdabiając linię melodyczną ozdobnikami, rolls i slides.
Uilleann pipes
Uilleann pipes to własny instrument dudziarski Irlandii i w niczym nie przypomina dud marszowych. Muzyk siedzi, pompując niewielki miech przypięty do pasa i ramienia, który napełnia worek; nazwa pochodzi od irlandzkiego określenia „dudy łokciowe". Piszczałka melodyczna (chanter) gra melodię w dwóch oktawach, trzy drony wydają stałe dźwięki rozłożone na przestrzeni oktawy, a trzy klapowe regulatory pozwalają dudziarzowi dodawać akordy ruchem nadgarstka. Na Píobairí Uilleann, organizacja dudziarzy, prowadzi kursy i archiwum instrumentu.
Bodhrán
Ściśle rzecz biorąc, bodhrán to bęben obręczowy: naciąg, zwykle kozi, rozpięty na jednej stronie drewnianej obręczy, z otwartym tyłem, dzięki czemu muzyk może wcisnąć dłoń do środka i zmieniać wysokość oraz barwę dźwięku. Uderza się w niego małą drewnianą pałeczką zwaną tipper, najczęściej z jesionu, ostrokrzewu lub hikory. Pochodzenie instrumentu budzi spory: jedna teoria wiąże go z wiejskim sitem używanym niegdyś do przesiewania ziarna, inna wywodzi go z tamburynu z XIX wieku. Tak czy inaczej, to bęben, który najprawdopodobniej usłyszysz, jak wybija rytm pod melodią.
Źródła