De muziek
Reels, jigs en de band
Hoe je een reel onderscheidt van een jig of een hornpipe, en wat de fiddle, de uilleann pipes en de bodhrán elk bijdragen aan een avond Ierse dansmuziek.
Kies een avond aan de Liffey ↗Kort antwoord
De meeste Ierse dansmelodieën zijn reels, jigs of hornpipes. Reels lopen in een gelijkmatige maat van twee of vier tellen, jigs stuiteren in groepen van drie, en hornpipes deinen met een zwaardere, gepuntekte tred. De melodie komt doorgaans van fiddle, fluit, tin whistle en uilleann pipes, terwijl de bodhrán als lijftrommel de maat houdt en er vaak gitaar wordt toegevoegd voor de akkoorden.
De reel
De reel is de melodie die je waarschijnlijk als eerste hoort. Hij is geschreven in een gelijkmatige maat van twee of vier tellen, wat hem een soepele, voortstuwende cadans geeft. De vorm is van Schotse oorsprong en bereikte Ierland in de late achttiende eeuw, waar hij floreerde en een centrale plaats in het repertoire verwierf. Leerlingen van de steppdans maken er vroeg kennis mee, als softshoe-dans, terwijl de treble reel dezelfde muziek naar de harde schoenen brengt.
Jigs en slip jigs
Jigs zijn de stuiterende melodieën, in samengestelde maat waarin elke tel in drieën wordt verdeeld. De double jig, in zes-achtste, is de meest voorkomende; de slip jig, in negen-achtste, heeft een wiegende, driedelige cadans die dansers in zachte schoenen uitvoeren. In het Iers heet de jig port. Het woord zelf komt waarschijnlijk van een Franse of Italiaanse wortel die 'springen' betekent, en de dans werd voor het eerst populair in de Britse eilanden in de zestiende eeuw.
De hornpipe
De hornpipe heeft een zwaardere, syncopische cadans en wordt gedanst in harde schoenen, dus het is de melodie waarin je de voeten van de dansers even goed hoort als de band. De geschiedenis gaat eeuwen terug in Groot-Brittannië en Ierland, en tegen de jaren 1760 had het kenmerkende hornpipe-ritme zich binnen de Ierse danstraditie ontwikkeld. Op een céilí hoor je mogelijk ook polka's en walsen, die het dansprogramma naast reels, jigs en hornpipes compleet maken.
De fiddle, fluit en whistle
Vier melodie-instrumenten domineren de Ierse dansmuziek, en hun geschiedenis gaat enkele honderden jaren terug: fiddle, fluit, tin whistle en de uilleann pipes. De fiddle kwam uit continentaal Europa, en de verspreiding ervan hielp een nieuwe klasse van dansmeesters ontstaan. De tin whistle is zo vertrouwd dat Ierse schoolkinderen gewoonlijk de basis leren, zoals kinderen elders de blokfluit leren. In een band spelen deze melodie-instrumenten de melodie doorgaans in strikte unisono, waarbij ze de leidende speler volgen en de melodie versieren met grace notes, rolls en slides.
De uilleann pipes
De uilleann pipes zijn Ierlands eigen doedelzak, en ze lijken in niets op die van een marcherende doedelzakspeler. De speler zit, pompt met een kleine blaasbalg die aan middel en arm is vastgemaakt de zak vol; de naam komt van het Ierse woord voor 'doedelzak van de elleboog'. De chanter speelt de melodie over twee octaven, drie drones laten constante tonen horen een octaaf uit elkaar, en drie geregelde regulators laten de speler met een draai van de pols akkoorden toevoegen. Na Píobairí Uilleann, de organisatie van doedelzakspelers, verzorgt lessen en een archief voor het instrument.
De bodhrán
Strikt genomen is de bodhrán een lijsttrommel: een vel, meestal van geitenhuid, gespannen over één zijde van een houten hoepel, met de achterkant open zodat de speler een hand naar binnen kan drukken om toonhoogte en klank te veranderen. Er wordt op geslagen met een klein houten slagstokje, een tipper genaamd, meestal van essen, hulst of hickory. Over de herkomst wordt getwist: de ene lezing linkt het instrument aan de boerzeef die vroeger werd gebruikt om graan te zeven, een andere voert het terug tot de tamboerijn in de negentiende eeuw. Hoe dan ook, het is de trommel die u het vaakst de maat hoort houden onder de melodie.
Bronnen