Geschiedenis
Hoe de céilí terugkwam
Van rondreizende dansmeesters tot de Gaelic League, de eerste céilíband op de Ierse radio en de pubsessies van de jaren zestig: de lange heropleving van de Ierse dans.
Kies een avond aan de Liffey ↗Kort antwoord
De céilí overleefde als een landelijke bijeenkomst en werd doelbewust nieuw leven ingeblazen. De Gaelic League, opgericht in 1893, bevorderde de Ierse dans naast de taal; céilídansen werden verzameld en gecodificeerd in het begin van de twintigste eeuw; de eerste céilíband werd in 1926 gevormd voor de radio. Na decennia van beperkingen keerde traditionele muziek in de jaren zestig terug naar de pubs, en een theatervoorstelling uit 1994 bracht stepdance over de hele wereld.
Een woord voor gezelschap
Céilí komt van het Oudierse woord céle, dat metgezel betekent, en dat is de kern ervan: in zijn meest eenvoudige vorm betekent het woord gewoon een sociaal bezoek. Lang voordat het een dansprogramma betekende, was een céilí een avond van gezelschap, met muziek, dans en gesprek. Zulke bijeenkomsten waren gebruikelijk in de Gaelischsprekende delen van Ierland en Schotland en reisden met emigranten mee naar Canada, de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland. De dinershow-céilí is een geënsceneerde nakomeling van die landelijke avond.
Dansmeesters en violen
Verslagen uit de zeventiende eeuw tonen aan dat dans al wijdverbreid was in heel Ierland. In 1674 vatte de schrijver Richard Head Ierland samen met de woorden 'in elk veld een viool', en hij beschreef de dans die daarbij hoorde. In de achttiende eeuw, toen de viool zich vanuit continentaal Europa verspreidde, trokken rondreizende dansmeesters van plaats tot plaats om passen te onderwijzen, vaak op tafelbladen in kleine kamers. De stepdance in oude stijl, die nog steeds wordt beoefend, blijft dicht bij wat die negentiende-eeuwse meesters onderwezen.
De Gaelic League
De Gaelic League, opgericht in 1893, stelde zich ten doel de Ierse culturele onafhankelijkheid te versterken via de taal, de literatuur en de inheemse tradities, waaronder zang en dans. Haar afdelingen in heel Ierland boden lessen in dans, muziek en zang aan, en de Ierse céilí herwon zijn populariteit als onderdeel van die bredere heropleving. Céilídansen werden verzameld, nieuw leven ingeblazen en gecodificeerd in het eerste kwart van de twintigste eeuw, en in 1929 richtte de League de Irish Dancing Commission op om onderwijs en wedstrijden te standaardiseren.
Bands op de radio
Livemuziek voor céilídansen kreeg een eigen format in 1926, toen Séamus Clandillon, muziekdirecteur van Radio Éireann, de eerste céilíband in Ierland samenstelde om dansmuziek te verzorgen voor zijn studioprogramma's. Céilíbands groeiden uit tot een eigen traditie, en vanaf de jaren vijftig werd de pianoaccordeon er populair in. Een dinershowband, met zijn mix van melodie-instrumenten en een gestage beat, maakt deel uit van die traditie van spelen voor dansers in plaats van alleen voor luisteraars.
Beperking en terugkeer
De onafhankelijkheid bracht haar eigen druk met zich mee. De Public Dance Halls Act van 1935 betekende dat openbare muziek- en dansevenementen een vergunning nodig hadden, en met de aanhoudende emigratie trok veel traditionele muziek zich terug in privéhuizen. Ze kwam terug via de pubs: terugkerende migranten overtuigden eigenaars om begin jaren zestig sessies te organiseren, en in dat decennium hielden Dubliner pubs hun eigen sessies. Comhaltas Ceoltóirí Éireann, opgericht in 1951 om de muziek te behouden, en zijn Fleadh Cheoil-festival hielpen de heropleving aan te jagen.
Van Eurovisie tot aan de eettafel
De laatste grote verandering kwam op het podium. Een Ierse dans-intervalact tijdens het Eurovisie Songfestival van 1994, opgevoerd in het Point Theatre in Dublin, groeide uit tot een theatrale show die de wereld rondtoerde en stepdance ver buiten Ierland bekend maakte. Het versoepelde ook de oude regels, met armbewegingen en theatrale kostuums. Een dinershow met stepdansers en een afsluitende céilí put uit beide lijnen van deze geschiedenis: het geënsceneerde spektakel en het oudere idee van een avond in gezelschap.
Bronnen